16.03.2017: ΩΡΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΣΦΥΓΗ

του Ιωάννη Κωνσταντόπουλου*

Το 1995, η Ελλάδα και η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ/FYROM) συνομολόγησαν ως γνωστόν την λεγόμενη Ενδιάμεση Συμφωνία (Interim Accord), η οποία και επέβαλε έναν δεσμευτικό «κώδικα συμπεριφοράς», ώστε επί τη βάσει αυτής, τα δύο μέρη να άρχιζαν διαπραγματεύσεις υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, σχετικά με το ζήτημα της ονομασίας της ΠΓΔΜ, (διαπραγματεύσεις που συνεχίζονται μέχρι σήμερα). Η Συμφωνία αυτή προέβλεπε από την πλευρά της Αθήνας, την αναγνώριση του Βαλκανικού κρατιδίου με το όνομα Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και την άρση του τότε επιβληθέντος εμπάργκο, ενώ τα Σκόπια έπρεπε να απέχουν από προκλητικές συμπεριφορές και αλυτρωτικές ενέργειες, εις βάρος της Ελλάδας.

Εδώ πρέπει να σημειωθεί, ότι η Ελλάδα με την Ενδιάμεση Συμφωνία έχει τη δυνατότητα, βάσει του Άρθρου 11, παράγραφος 1, να αντιταχθεί στην ένταξη της γείτονος χώρας σε διεθνείς οργανισμούς με ονομασία διαφορετική από την αναγνωρισμένη, δηλ. την ΠΓΔΜ (FYROM). 

Στην 20η Σύνοδο του ΝΑΤΟ στις αρχές Απριλίου του 2008, η Ελληνική κυβέρνηση με την απειλή βέτο, κατάφερε να μην επιδοθεί πρόσκληση για την ένταξη των Σκοπίων στην Ατλαντική Συμμαχία, εξαιτίας της μη-λύσης του ζητήματος του ονόματος της ΠΓΔΜ. Το αιτιολογικό της Ελληνικής πλευράς για αυτήν την εξέλιξη, ήταν: ότι η ΠΓΔΜ αμέσως μετά την ένταξή της στο ΝΑΤΟ θα ζητούσε την αναγνώρισή της με το συνταγματικό της όνομα (Δημοκρατία της Μακεδονίας), καθώς και ότι η κυβέρνηση του κρατιδίου προκαλούσε συνεχώς την Ελλάδα, μέσω διάφορων εκδηλώσεων αλυτρωτισμού. Όμως αυτήν την πρόθεση άσκησης βέτο από την Αθήνα, τα Σκόπια την εξέλαβαν σαν μια ευθεία παραβίαση της Ενδιάμεσης Συμφωνίας του 1995. 

Τον Νοέμβρη του 2008, τα Σκόπια προσέφυγαν στο Διεθνές Δικαστήριο του ΟΗΕ στην Χάγη, (International Court of Justice) εναντίον της Αθήνας, για αυτό που περιέγραφαν σαν: «μια σκανδαλώδης παραβίαση των υποχρεώσεων της Ελλάδας, βάση του Άρθρου 11 της Ενδιάμεσης Συμφωνίας, που οι δυο χώρες υπέγραψαν στις 13 Σεπτεμβρίου 1995». Μετά τις υποβολές των υπομνημάτων και των δυο πλευρών, καθώς και τις δημόσιες ακροάσεις, οι νομικές θέσεις της Αθήνας και των Σκοπίων είχαν ως εξής: Η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας ζήτησε από το Δικαστήριο, πρώτον, οι Ελληνικές αντιρρήσεις ως προς την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να απορριφθούν, δεύτερον, το Δικαστήριο πρέπει να επιδικάσει και να δηλώσει ότι η Ελλάδα έχει παραβιάσει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις διατάξεις της Ενδιάμεσης Συμφωνίας, σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 1, και τρίτον, το Δικαστήριο να διατάξει την Ελλάδα να λάβει αμέσως όλα τα αναγκαία μέτρα, ώστε να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις ανωτέρω διατάξεις, και να πάψει να αντιτίθεται με οποιονδήποτε τρόπο, άμεσα ή έμμεσα, στην ένταξη της «Δημοκρατίας της Μακεδονίας» στο ΝΑΤΟ, ή σε οποιοδήποτε άλλο διεθνή, πολυμερή και περιφερειακό οργανισμό και θεσμό, όταν η «Δημοκρατία της Μακεδονίας» κάνει αίτηση για συμμετοχή υπό την ονομασία Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Η Ελληνική Δημοκρατία ζήτησε από το Δικαστήριο, πρώτον, το Δικαστήριο να αποφασίσει ότι αυτή η υπόθεση δεν εμπίπτει στη δικαιοδοσία του και να την απορρίψει ως απαράδεκτη (inadmissible) και δεύτερον, σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι έχει δικαιοδοσία επί της διαφοράς που έχει υποβληθεί από τον αιτούντα (ΠΓΔΜ), στη συνέχεια να βρει τους ισχυρισμούς αυτούς ως αβάσιμους.

Το Δικαστήριο εξέδωσε την απόφασή του στις 5 Δεκεμβρίου 2011. Με την απόφασή του αυτή (με ψήφους 15 προς 1), η οποία είναι τελική, χωρίς δυνατότητα έφεσης, και δεσμευτική για τα μέρη, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης διαπίστωσε ότι: πρώτον, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο για να δικάσει αυτή την υπόθεση, δεύτερον, η Ελληνική Δημοκρατία, με την αντίθεσή της στην εισδοχή της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ, παραβίασε την υποχρέωσή της, βάσει του Άρθρου 11, παράγραφος 1, της Ενδιάμεσης Συμφωνίας της 13ης Σεπτεμβρίου 1995, και τρίτον απέρριψε τις άλλες παρατηρήσεις από την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας.

Η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου έγινε δεκτή με παγωμάρα από την Αθήνα, με το ΥΠΕΞ να βγάζει ανακοίνωση στην οποία δήλωνε, ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να διαπραγματεύεται με καλή πίστη για την επίτευξη αμοιβαία αποδεκτής λύσης σχετικά με το όνομα της ΠΓΔΜ, ενώ κάλεσε τα Σκόπια να προσέλθουν στις διαπραγματεύσεις επίσης με καλή πίστη, καθώς, όπως επισημαίνεται, το ζήτημα της ονομασίας μπορεί να επιλυθεί μόνο μέσω διαπραγματεύσεων υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Από την άλλη πλευρά, στα Σκόπια η πολιτική ηγέσια θριαμβολογούσε και τα ΜΜΕ της γειτονικής χώρας καταδίκαζαν την συμπεριφορά της Αθήνας, εξαπολύοντας εθνικιστικές κορώνες.

Η κυρίως επικοινωνιακή νίκη της ΠΓΔΜ είναι ένα γεγονός που δεν πέρασε απαρατήρητο διεθνώς, ωστόσο, η νίκη των Σκοπίων πρακτικά είναι απατηλή. Αυτό γιατί το Δικαστήριο αρνήθηκε να δώσει εντολή στην Ελλάδα να απέχει από παρόμοιες συμπεριφορές στο μέλλον, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχε κανένας λόγος για να υποθέσει ότι η Αθήνα θα συμπεριφερθεί με αυτόν τον τρόπο και πάλι. Άλλωστε, μετά την απόφαση του Δικαστηρίου, ο Αντερς Φογκ Ράσμουσεν (Anders Fogh Rasmussen), τότε Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, δήλωσε ότι το 2008 η Ατλαντική Συμμαχία αποφάσισε να μην καλέσει τα Σκόπια μέχρι να επιλυθεί το ζήτημα του ονόματος του Βαλκανικού κρατιδίου, αυτό όπως ο ίδιος κατέστησε σαφές δεν είχε αλλάξει. Το ίδιο ισχύει και για την ένταξη των Σκοπίων στην ΕΕ, την στιγμή μάλιστα που λόγω τις παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, τα όποια σχέδια για διεύρυνση της Ενωσης έχουν πάψει να είναι προτεραιότητα. 

Ωστόσο υπάρχει και η άλλη ανάγνωση των γεγονότων, που καταδεικνύει ότι η απόφαση του Δικαστηρίου δεν παύει να είναι μια ήττα για την Ελλάδα, η οποία εξαιτίας της έλλειψης βούλησης και των ατυχών χειρισμών, «απέτυχε να αποδείξει» (failed to establish, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η απόφαση) τα επιχειρήματά της! Αν και η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου δεν αφορά τις διαπραγματεύσεις των δυο χωρών για το όνομα, αλλά την παρεμπόδιση της ένταξης των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ, ήταν λογικό με την αποτυχία μας στη Χάγη, να αυξηθεί η επιθετικότητα του Σκοπιανού αλυτρωτισμού. Το περίεργο της όλης υπόθεσης είναι, ότι η απόφαση των κρατών μελών του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι για την μη-ένταξη ήταν ομόφωνη, ενώ μάλιστα υπήρχαν πολλές χώρες που είχαν αντίρρηση στο να ενταχθεί η ΠΓΔΜ στην Ατλαντική Συμμαχία, καθώς και ότι η Ελλάδα δεν άσκησε ποτέ βέτο, αλλά απείλησε να χρησιμοποιήσει το δικαίωμά της για αρνησικυρία! Ακόμη και σήμερα το ΝΑΤΟ με ανακοίνωση σχετικά με τα αποτελέσματα της Συνόδου στο Βουκουρέστι, επιμένει ότι η απόφαση για την μη-ένταξη ισχύει και ότι θα πρέπει πρώτα να βρεθεί λύση στο θέμα του ονόματος. Αυτά καταδεικνύουν τους λανθασμένους χειρισμούς του ΥΠΕΞ κατά την εκδίκαση της υπόθεσης. Επιπλέον, πρέπει να ειπωθεί ότι το Δικαστήριο δεν γνωμοδότησε ότι η ΠΓΔΜ δικαιούνται να χρησιμοποιεί το συνταγματικό της όνομα για να ενταχθεί σε ένα διεθνή οργανισμό, εμμέσως όμως και ουσιαστικά έδωσε το πράσινο φως στα Σκόπια όταν ενταχθούν και εντός αυτού να χρησιμοποιούν κατά βούληση το συνταγματικό όνομα τους. Βέβαια το Δικαστήριο δεν ικανοποίησε το αίτημα των Σκοπίων να καταδικάσει την Ελλάδα να μην παρεμποδίζει μελλοντικά την ένταξη της ΠΓΔΜ σε διεθνείς οργανισμούς, εντούτοις η απόφαση παραμένει ένα σημαντικό πλήγμα για το κύρος της χώρας μας, ενώ δημιουργεί πρόβλημα στις διαπραγματεύσεις για το όνομα μεταξύ των δυο κρατών και ενισχύει την αδιαλλαξία του Βαλκανικού κρατιδίου.

Κάνοντας μια κριτική προσέγγιση στα γεγονότα, είναι σαφές ότι τα Σκόπια παραβίασαν πρώτα (πριν το Ελληνικό «βέτο» στο Βουκουρέστι) την Ενδιάμεση Συμφωνία με τις πάμπολλες επίσημες εκδηλώσεις (ψευδο)αλυτρωτισμού στην ΠΓΔΜ. Αν και αυτή ήταν και εξακολουθεί να είναι θέση της Αθήνας, κατά την άποψή μας δεν αξιοποιήθηκε επαρκώς σαν νομικό επιχείρημα στο Δικαστήριο. Με αυτές συμπεριφορές προερχόμενες από τα Σκόπια, οι Ελληνικές κυβερνήσεις θα έπρεπε να έχουν προ πολλού καταγγείλει την Ενδιάμεση Συμφωνία. Ομως μια τέτοια κίνηση θα είχε και μειονεκτήματα.

Έτσι οι κινήσεις της Αθήνας το 2008 θα έπρεπε να είναι: είτε να μην αποδεχθεί την δικαιοδοσία του Δικαστηρίου και να είναι διάδικος εκεί, είτε να έχει αξιοποιήσει τις παραβιάσεις των Σκοπιανών. Τέλος, προτείνεται στο ΥΠΕΞ να αντιμετωπίσει δυναμικότερα το θέμα, με μια Ελληνική αυτή τη φορά προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, ώστε εκείνο απλά να γνωμοδοτήσει ότι η ΠΓΔΜ έχει και εκείνη από την πλευρά της παραβιάσει την Ενδιάμεση Συμφωνία και μάλιστα το έκανε πρώτη. Κάτι τέτοιο θα απομείωνε την δυναμική της προηγούμενης απόφασης του Δικαστηρίου και θα έδινε ένα διπλωματικό αντίδοτο στις πιέσεις που δέχεται η Ελλάδα να κλείσει γρήγορα και με υποχωρήσεις το ζήτημα της ονομασίας, σε μια περίοδο που λόγω της οικονομικής κρίσης, διάφοροι παράγοντες του διεθνούς συστήματος επιδιώκουν να μεγιστοποιήσουν τις απαιτήσεις τους σε βάρος της Αθήνας. 

 

Πηγές:

• Ενδιάμεση Συμφωνία, Το Βήμα, www.tovima.gr/files/1/2011/10/04/Ενδιάμεση%20Συμφωνία.pdf

• Γιώργος Δελαστίκ, Το τέλος των Βαλκανίων (Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη, 2008).

• "International Court of Justice: Press Release Νο. 2011/35 – The Court to deliver its Judgment on Monday 5 December 2011 at 10 a.m, 24.11.2011"

• "International Court of Justice: Press Release Νο. 2011/37 – The Court finds that Greece, by objecting to the admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to NATO, has breached its obligation under Article 11, paragraph 1, of the Interim Accord of 13 September 1995"

• Χάγη: Η Ελλάδα παραβίασε την Ενδιάμεση Συμφωνία με την ΠΓΔΜ - Η απόφαση είναι τελική, δίχως δικαίωμα έφεσης, Ελευθεροτυπία, 5 Δεκεμβρίου 2011

• Macedonia’s name dispute: Call it what you want - A legal victory for Macedonia looks hollow, The Economist, 10 Δεκεμβρίου 2011

• Ηλίας Κουσκουβέλης, Οι συνέπειες της αποτυχίας τής Ελλάδας στη Χάγη, kouskouvelis.gr, 7 Δεκεμβρίου 2011 

 

* Πολιτικός επιστήμων, νομικός, συνεργάτης ΕΛΚΕΔΑ

 

Add comment


Security code
Refresh

14.09.2017: Ο ΣΑΒΒΑΣ ΚΑΛΕΝΤΕΡΙΔΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΣΤΟ ΚΟΥΡΔΙΣΤΑΝ (ΠΗΓΗ: ΤasTV/Πέλλα)
27.09.2017: Ο Καθηγ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ ΣΤΟΝ ΣΚΑΙ
You are here: Home Άρθρα ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Βαλκάνια 16.03.2017: ΩΡΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΣΦΥΓΗ